Dit is dé aanpak om AI toe te passen binnen HR

AI biedt HR enorme kansen, maar hoe zet je het in met een helder doel én houd je oog voor de mens. Binnen het Open Netwerk vinden HR-professionals met elkaar innovatieve antwoorden op actuele vraagstukken. Dit jaar stond AI met stip op nummer 1, geeft Noor aan. "Bij HR speelt nog altijd de grote vraag: hoe gaan we hiermee aan de slag? Wij wilden daarom een aanpak bedenken waar iedereen mee verder kan. Want er is nog maar weinig guidance op dat gebied. Ik denk dat wij een unieke methode hebben ontwikkeld waarmee HR verder kan komen."

Het netwerk ziet deze 4 uitdagingen voor HR:

Met uitdaging nummer 1 maakt Tom meteen korte metten: "Weerstand heeft geen zin, want je hebt geen keuze. Als je niets met AI doet, raak je vanzelf overbodig." Door inzicht te krijgen in wat je kunt en je kennis te vergroten, kun je uiteindelijk de laatste uitdaging aanpakken: het maken van een business case.  

De beschikbaarheid van goede data voor HR vormt nog vaak een belemmering. "Data is vaak verspreid over veel bronnen. Je mag die niet zomaar bij elkaar brengen vanuit privacy-oogpunt, en dan zijn er ook vaak nog verschillende mensen verantwoordelijk voor verschillende soorten data. Toegang krijgen en gebruik zijn daarom best lastig", zegt Noor.  

Het loont daarom om te zorgen voor meer data-expertise bij HR, maar ook in de rest van de organisatie. "HR beseft steeds meer dat de benodigde kennis mee verandert", gaat Noor verder. "Is er nu een vacature, dan moet je geen mensen met HR-kennis aantrekken, maar mensen met datakennis. Die zijn meer nodig dan ooit."

Een andere les die het netwerk leerde, was dat HR best meer mag gaan winkelen in de eigen organisatie als het op AI-kennis aankomt, geeft Tom aan. "Je hebt grote kans dat binnen je eigen muren bij andere afdelingen genoeg expertise aanwezig is om te gebruiken." Die expertise goed borgen is met name in een grote organisatie belangrijk. Als de context verandert door ander beleid of personele wijzigingen, zou die zomaar kunnen wegvallen en mensen met AI-kennis zijn schaars. 

AI-expert Jan Veldsink had als doel AI te verduidelijken voor het Open Netwerk en het praktisch toepasbaar te maken. Met het AI Ideation Canvas wilde hij de focus te leggen op ‘human and tech’: ‘Het canvas dwingt de juiste vragen te stellen: welk menselijk probleem willen we oplossen? Deze verschuiving van technologiegedreven naar mensgedreven denken was het kantelpunt.’ 

Veldsink vond het ‘prachtig’ wat er gebeurde: ‘Het proces verliep vloeiend, vol vragen en verwondering. Wat mij het meest raakte was hun zoektocht - de collectieve reis van onzekerheid naar begrip. En vooral: de groeiende vrijheid om over AI te spreken en te praten zonder de verlammende angst voor complexiteit.’ 

Succesvolle AI-adoptie binnen HR is geen technologische uitdaging, maar een culturele en educatieve, aldus Veldsink. ‘Het gaat over het creëren van een veilige leeromgeving waarin professionals durven te experimenteren en te falen. In hun vragen en inzichten lag ook mijn eigen leertraject. De ware winst? Niet de beheersing van tools, maar de ontwikkeling van een gedeelde taal en collectief bewustzijn. De zoektocht zelf werd de bestemming.’
 
Hoewel de mogelijkheden van AI groot zijn, benadrukt Tom dat technologische vooruitgang nooit ten koste mag gaan van menselijkheid. “We gebruiken allemaal al AI, bewust of onbewust. Juist daarom is het zó belangrijk om kritisch te blijven nadenken. Is dit waar? Is dit fair? Wat betekent dit voor de ander?” Volgens hem is er binnen organisaties meer nodig dan technische kennis. “Ethiek moet onderdeel zijn van het gesprek. Wat voor bedrijf willen we zijn? Welke keuzes maken we? En wie bewaakt die lijn? We moeten nadenken of we ethische commissies inrichten of onafhankelijke experts betrekken.”

"Met meer datakennis kan HR wat makkelijker van de zijlijn af komen", zegt Noor, "zodat je je eigen rol kunt invullen. Er wordt bijvoorbeeld vanuit ethisch oogpunt wél veel van HR verwacht, vanuit de vraag hoe je ervoor zorgt dat AI op een goede manier wordt gebruikt. Zelf denk ik dat je de controle daarop zo veel mogelijk buiten je organisatie moet brengen, om het wc eend-effect te vermijden." 

Waar HR wel iets mee kan, is een richtlijn maken voor AI-gebruik: geef je iedereen vrij toegang om het gebruik en leren te stimuleren, of ga je het begrenzen om te voorkomen dat er ongewild data op straat komt te liggen? Tom: "Alles wat je invoert in ChatGPT is wereldwijd beschikbaar. Onze oproep is dan ook om alleen AI-tooling beschikbaar te maken waarvan je weet dat het veilig is, bijvoorbeeld tools die niet aan internet gekoppeld zijn." Het inzetten van AI is niet iets om je voor te schamen, integendeel, wees er open over. Het is goed om na te denken over welke tools je beschikbaar stelt binnen je organisatie. Vanuit daar kun je verder onderzoek hoe je kunt besparen.

Grenzen stellen aan het gebruik van AI vergroot niet alleen de veiligheid, maar ook het werkgeluk. Het Open Netwerk nam vooraf aan dat de grootste winst van AI zit in het vergroten van efficiency, zodat het werk interessanter wordt. "Dat is theoretisch waar", begint Tom. "Aan de andere kant is het weleens lekker om een half uurtje wat minder uitdagend werk te doen waarbij je niet hoeft ‘aan te staan’. Als je alle repeterende werkzaamheden bij mensen weghaalt, kan het zijn dat ze juist zwaarder worden belast. Ook dat is een ethische vraag: wil je optimale kostenefficiency, of wil je dat mensen niet te veel overbelast worden en hun werkplezier behouden?"

Tot slot past gedoseerd gebruik maken van AI binnen duurzaam ondernemen, volgens Noor. "Het energieverbruik en de CO2-uitstoot van AI zijn groot. Je kunt je ecologische voetafdruk bijvoorbeeld beperken door in een chat met ChatGPT niet elke keer ‘bedankt’ te zeggen. Elke vraag en elk antwoord kost energie en belast datacenters. Ook die component van AI moeten we in het oog houden."  

Het netwerk ging onder begeleiding van AI-expert Jan Veldsink, die zich al bijna 50 jaar in kunstmatige intelligentie verdiept, aan de slag om praktische handvatten te ontwikkelen voor het omgaan met AI. "We zijn heel basic begonnen met vragen als wat data en AI nu eigenlijk zijn", zegt Tom. "Want niet alle technologie is meteen AI. Je kunt problemen ook oplossen zonder dat je meteen naar kunstmatige intelligentie grijpt."

Het netwerk gebruikte het door Veldsink ontwikkelde AI Ideation Canvas om een concrete casus mee uit te werken. Dat canvas kun je onder meer gebruiken om in kaart te brengen wie op welk niveau in je organisatie kennis moet hebben van AI. Het geeft handvatten waarmee je de manier waarop je AI toepast, kunt structureren. Centraal daarin staan 6 vragen: 

"Met het canvas als handvat wordt het veel makkelijker om AI op te pakken. Begin gewoon met iets kleins en ben er niet bang voor. Gaat dat goed, dan heb je een basis voor een volgend experiment. En hou het veilig", aldus Tom. 

Wil je meer weten over het AI Ideation Canvas? Neem contact op met Noor of Tom.